«Արմենիա» բժշկական կենտրոն
Տեղեկատու.+374 10 318 190
Ընդունարան. 81 03

Լուրեր

Պարկինսոնի հիվանդություն. հարցազրույց Լիդա Շահումյանի հետ

Պարկինսոնի հիվանդություն. հարցազրույց Լիդա Շահումյանի հետ

Ի՞նչ է Պարկինսոնի հիվանդությունը:

 

Պարկինսոնի հիվանդությունը դանդաղ պրոգրեսիվող նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություն է, որն ընթանում է առավելապես շարժողական ֆունկցիաների ախտահարումով: Բժշկական պրակտիկայում տարանջատում են նաև պարկինսոնիզմ համախտանիշը:

 

Որո՞նք են հիվանդության պատճառները:

 

Պարկինսոնի հիվանդության առաջացման պատճառն, ըստ էության, մինչև վերջ պարզաբանված չէ: Հայտնի է, որ գլխուղեղի սև նյութում կուտակվող սինուկլեին սպիտակուցն բերում համապատասխան կլինիկական երևույթների առաջացմանը: Իսկ պարկինսոնիզմը համախտանիշ է, որն առաջանում է այլ հիվանդությունների հետևանքով՝ գլխուղեղի տվյալ հատվածի ախտահարման արդյունքում, և կախված չէ սպիտակուցի կուտակման հետ: Այդ հիվանդություններից են՝ կաթվածները, գլխուղեղի վնասվածքները, տարբեր դեղերի ազդեցությունը գլխուղեղի վրա, որոնք բերում են նույն ախտանշանների արտահայտմանը:

 

Ի՞նչ մեխանիզմով է առաջանում հիվանդությունը:

 

Սպիտակուց ալֆա սինուկլեինն առաջանում է անհասկանալի պատճառով, կուտակվում գլխուղեղի սև նյութում, նյարդային այլ բջիջներում (ազդում է միայն դոֆամին արտադրող բջիջների վրա, իսկ դոֆամինն ապահովում է շարժումների ներդաշնակությունը, սիներգիան, ակտիվություն), ինչը պատճառ է դառնում լևիի մարմնիկների առաջացման, ի վերջո՝ բջիջների վնասման և քայքայման:

 

Ո՞ր տարիքում և ո՞ւմ մոտ է առավել հաճախ հանդիպում:

 

Պարկինսոնի հիվանդությունն առավելապես մեծահասակների հիվանդություն է. այս հիվանդության միջին տարիքը 50-60 տարեկանն է: Կարող է լինել նաև երիտասարդների մոտ. այդ դեպքում այն կոչվում է յուվենիլ պարկինսոնիզմ, որի կլինիկական արտահայտությունն սկսում է 20-40 տարեկանում: Յուվենիլ պարկինսոնիզմի հիմքում ժառանգական նախատրամադրվածությունն է: Գենետիկ հետազոտություններով հայտնաբերվում են գեներ, որոնք նպաստում են այս հիվանդության առաջացմանը:

 

Վիճակագրական տվյալների համաձայն՝ Պարկինսոնի հիվանդությունն առավել հաճախ հանդիպում է տղամարդկանց մոտ:

 

Որո՞նք են Պարկինսոնի հիվանդության առաջացման պատճառները:

 

Հիվանդությունը հիմնականում արտահայտվում է շարժողական ֆունկցիաների խանգարումով: Կա բնորոշ տրիադա՝ դող, մկանների կարկամություն (ռիգիդություն) և շարժումների դանդաղում (բրադիկինեզիա):

 

Դող հանդիպում է 60 տոկոս դեպքերում: Սովորաբար, դա առաջին կլինիկական արտահայտությունն է, կոչվում է հանգստի դող, քանի որ ի հայտ է գալիս հանգստի ժամանակ՝ ի տարբերություն այլ հիվանդությունների դեպքում հանդիպող դողի: Որևէ աշխատանք կատարելիս դողն անհետանում է, ավելանում է հուզական լարվածության ժամանակ: Դողը սկսվում է նաև ասիմետրիկ և միակողմանի՝ հիմնականում վերին վերջույթից, և հետո աստիճանաբար տարածվում:

 

Ժամանակի ընթացքում՝ հիվանդության զարգացմանը համընթաց, խորը փուլերում, դողը ոչ թե ավելանում է, այլ աստիճանաբար անհետանում: Կարող է լինել ստորին վերջույթների ոտնաթաթերի, ստորին ծնոտի, լեզվի դող: Իսկ մյուս ախտանշանները՝ մկանային կարկամությունը, բրադիկինեզիան գնալով խորանում են:

 

Մկանային կարկամությունը հիվանդները հաճախ նկարագրում են որպես մկանային ցավ կամ մկանային լարվածության զգացողություն, բայց իրականում բարձրանում է մկանների տոնուսը, ինչի հետևանքով շարժումներ սկսելը, ավարտելն ավելի դժվարանում են:

 

Բրադիկինեզիան՝ շարժումների դանդաղումը, պայմանավորված է և՛ մկանների բարձր տոնուսով, և՛ շարժողական ուղիների վնասմամբ, որը ևս հանգեցնում է մկանային կարկամության: Արդյունքում փոխվում է հիվանդի քայլքը, սկսում է քայլել մանր քայլերով՝ հիմնականում քսքստացնելով, որովհետև ոտքը գետնից կտրելը դառնում է բավականին դժվար:

 

Ժամանակի ընթացքում փոխվում է նաև խոսքը, այն դառնում է ավելի մոնոտոն, առանց հուզական երանգավորման, ձայնը դառնում է ավելի ցածր տոնայնության, դեմքի մկանների վրա ազդեցության հետևանքով այն դառնում է հիպոմիմիկ կամ ամիմիկ, որը կոչում են դիմականման դեմք:

 

Որո՞նք են հիվանդության ուշ փուլերի ախտանշանները:

 

Պարկինսոնի հիվանդության ավելի ուշ փուլերում հանդիպում է պոստուրալ անկայունություն, որը ևս կարևոր ախտանշան է: Դա հավասարակշռության խանգարումն է, երբ շարժումեր իրականացնելիս, մի շարժումից մյուսին անցնելիս, օրինակ` նստած տեղից վեր կենալիս, հավասարակշռությունը խախտվում է, որի պատճառով հիվանդները հաճախակի ընկնում են:

 

Հիվանդության ավելի խորը փուլերում փոխվում է նաև հիվանդների դիրքը, առաջանում է, այսպես կոչված, «խնդրողի դիրք», երբ գլուխը, իրանի վերին մասը դեպի առաջ են կռացած, ոտքերը ծնկան և կոնքազդրային հոդերում ծալված են:

 

Ի՞նչ այլ ախտանշաններ են բնորոշ:

 

Նկարագրված խանգարումներից զատ, հիվանդությունը հանգեցնում է նաև մի շարք այլ կլինիկական երևույթների արտահայտության, որոնք Պարկինսոնի հիվանդության առաջացման մասին կարող են հուշել շատ ավելի վաղ, քան հիմնական կլինիկական նշանների ի հայտ գալը, բայց, սովորաբար, դրանք աննկատ են մնում: Հաճախ հանդիպում է փորկապություն: Հետազոտությունների արդյունքում ապացուցվել է, որ այն կարող է բուն կլինիկական ախտանշաններից 10-20 տարի առաջ արտահայտվել: Դա ևս պայմանավորված է աղիների նյարդային բջիջներում ալֆա-սինուկլեին բջջի կուտակմամբ, որի հետևանքով այդ բջիջները քայքայվում են՝ առաջացնելով աղիների գործունեության  խանգարում:

 

Ավելի ուշ Պարկինսոնի հիվանդությունը բերում է նաև կոգնիտիվ ֆունկցիաների խանգարման, վատանում են հիշողությունը, ուշադրությունը, դիտվում են վարքագծային խանգարումներ. հիվանդներն աստիճանաբար դառնում են ագրեսիվ, իրենց վիճակի պատճառով ընկնում են ընկճախտի՝ դեպրեսիայի մեջ, անգամ կարող են սուիցիդալ մտքեր և փորձեր ունենալ:

 

Հիվանդության ավելի խորը շրջանում առաջանում են նաև հոգեկան խանգարումներ` հիմնականում տեսողական հալուցինացիաներ:
Առաջանում են նաև վեգետատիվ խանգարումներ, զարկերակային ճնշման տատանումներ, թքահոսություն՝ կլման ակտի վատացման արդյունքում: Հիվանդությունն, ի վերջո, բերում է հաշմանդամության: Հիվանդության խորացման հետ` սկզբում անհետանում են մանր գործողությունները, շարժումներ անելու ունակությունը, ինքնասպասարկումը, և հետագայում դառնում են շրջապատի մարդկանցից կախյալ:

 

Ի՞նչ բարդություններ կարող են լինել:

 

Այս հիվանդների մահը, սովորաբար, լինում է ասպիրացիոն թոքաբորբի հետևանքով, քանի որ կլման ակտի խնգարման պատճառով սնունդը հայտնվում է շնչուղիներում և թոքաբորբի պատճառ դառնում:

 

Ինչպե՞ս ախտորոշել:
Ախտորոշումը դրվում է կլինիկական բոլոր ախտանշանների հիման վրա: Հետազոտություններից իրականացվում է գլխուղեղի ՄՌՏ, որը ուշ փուլերում է միայն ցույց տալիս խնդրի առկայությունը: Այդ պատճառով ախտորոշման համար ամենակարևորը մնում է ախտանշանայինը:

 

Ինչպե՞ս բուժել:

 

Պարկինսոնի հիվանդությունը հիմնական բուժում չունի: Որոշակի հետազոտություններ դեռ ընթացքում են՝ ցողունային բջիջների ներմուծում գլխուղեղի այդ հատվածը և այլն:

 

Բուժումն ախտանշանային է: Նշանակվում են դեղեր, որոնք նվազեցնում են գանգատները՝ դողը, մկանային կարկամությունը, ապահովում են հիվանդի ավելի երկար իրեն սպասարկելու ունակությունը, կանխում են բարդությունները:

17.12.2021